menu

Hypnografica Blog #4: Nachtbrakers en Creatievelingen

March 10, 2018 | Posted By: | Uncategorized |

Wil je vrij associëren? Creatief denken door grenzen te laten vervagen? Sommige kunstenaars en uitvinders propageren slaaptekort als een gereedschap om deze staat te bereiken. De voorbeelden zijn talrijk: ‘Yesterday’ van The Beatles dat in een droom ontstond, Dalí die zichzelf wakker liet maken in de lucide staat, maar ook iemand als Churchill die bekend stond om zijn beslissingen onder stress en invloed van chronisch slaaptekort. Het lijkt een romantisch ideaal: de nachtbraker die doorwerkt en met geweldige nieuwe inzichten komt.

Maar ik ben hier om je te weerhouden van deze tactiek. Slaaptekort en lange uren werk zijn een ‘badge of honor’ geworden in onze maatschappij. Maar na veelvuldig experimenteren met het creatieve proces en slaap, kan ik concluderen dat het je kansen op nieuwe inzichten en oplossingen alleen maar verkleint. Ook remt het je innerlijke kracht en rust om gerichte beslissingen te nemen en hierbij te blijven. De creatieve nachtbraker is een illusie.

Voor ‘Hypnografica’ deden we twee experimenten met slaaptekort en vrije associatie. Je kent het wel: het gevoel dat je de derde dag op een festival bent, je hebt nauwelijks 3 uurtjes geslapen en loopt als een zombie rond. Alles komt keihard binnen, maar je kunt het niet verwerken. Je zintuigen lijken geen onderscheid meer te kunnen maken tussen wat essentieel en onbelangrijk is.Twee ruimtes zijn ingericht met installaties die precies hier over gaan, zodat u het ook zelf kunt ervaren.

Zelf experimenteer ik al geruime tijd met slaaptekort tijdens het eenvoudige tekenproces. Als zelfverklaarde nachtbraker en man van de onregelmatige uren vond ik het altijd spannend om ‘s avonds door te halen, liefst tot in de vroege uurtjes knallen om een deadline te halen. Maar teken je bijvoorbeeld een portret met slaaptekort, dan is het niet alleen een kwestie van wilskracht en focus. Nee: je hebt moeite hoofd- van bijzaken te onderscheiden, individuele stappen te zetten en deze in te passen in een groot geheel. Detail en totaal lijken op zo’n moment voor je hersenen even belangrijk, en je ‘voelt’ de persoon ook niet. De emotie verdwijnt omdat je jezelf beschermt tegen alle input. Het is een worsteling, die niet leidt tot waanzinnige nieuwe inzichten, maar tot stress en ontevredenheid. Resultaat: je hebt geen idee wanneer het portret ècht af is, wat je brein alleen maar meer opwinding geeft.

Een eenvoudige taak als potlood (of penseel) van punt A naar punt B te laten bewegen (de kern van tekenen en ‘saccades’ die ons besluitproces vormen) lijkt een berg. Oorzaak hiervan is mede de Amygdala, het gedeelte van de hersenen dat onze stress-reactie (in de volksmond: ‘fight or flight’) beheerst. Ze koppelt informatie van de zintuigen aan emotionele reacties. Maar tijdens slaaptekort raken deze twee stukjes van de hersenen overwerkt. Emotionele waardering van situaties is dan niet of nauwelijks meer mogelijk, en besluiten nemen ten aanzien van bijvoorbeeld creatief werk (met in het achterhoofd besluiten uit het verleden) is nagenoeg onmogelijk. Alles gebeurt in het moment, onder druk, als een soort knee-jerk reactie.

Tot zover de biologieles. Voor ‘Hypnografica’ onderzocht ik niet alleen de beelden uit mijn dromen, maar ging ik ook op zoek naar wetenschappelijke input. Want wellicht kan ik het proces van de creatieveling beter begrijpen als de invloed van slaap op het besluitvormingsproces duidelijk is. Ik bemerk zelf een groot verschil tussen de werken die ontstaan uit een heldere focus en rust, en de werken die ontstaan in een situatie van slaaptekort en deadlines. Als jarenlange nachtbraker, kunstenaar en muzikant (late nachten met bands) weet ik als geen ander wat het effect is van die staat. En helemaal nasty is het als je je dan ook realiseert dat je brein in zo’n situatie tevens niet meer de capaciteit heeft om slaap de prioriteit te geven… een vicieuze cirkel is geboren.

Dus mijn (cllichématige) tip: als je ambities hebt en interessant werk wilt leveren. Zorg dan dat je dit vanuit een gefocuste, uitgeruste staat doet. En niet vanuit vele slapeloze nachten. En mocht het overdag echt even te veel worden, doe dan gewoon een dutje

‘Hypnografica’ opent zaterdag 17 maart in Galerij POST te Kerkrade (nabij Continuum en Cube). De expositie is een combinatie van het werk van jonge kunstenaars Carole Meijers, Eddy Thonon en Lars Ickenroth die alle drie een fascinatie voor slaap en het onderbewuste hebben.

Meld je aan voor de opening van Hypnografica.

Volg het dagelijkse Droomdagboek op Instagram.

/