menu

admin

  • Hypnografica Blog #4: Nachtbrakers en Creatievelingen

    March 10, 2018 | Posted By: | Uncategorized |

    Wil je vrij associëren? Creatief denken door grenzen te laten vervagen? Sommige kunstenaars en uitvinders propageren slaaptekort als een gereedschap om deze staat te bereiken. De voorbeelden zijn talrijk: ‘Yesterday’ van The Beatles dat in een droom ontstond, Dalí die zichzelf wakker liet maken in de lucide staat, maar ook iemand als Churchill die bekend stond om zijn beslissingen onder stress en invloed van chronisch slaaptekort. Het lijkt een romantisch ideaal: de nachtbraker die doorwerkt en met geweldige nieuwe inzichten komt.

    Maar ik ben hier om je te weerhouden van deze tactiek. Slaaptekort en lange uren werk zijn een ‘badge of honor’ geworden in onze maatschappij. Maar na veelvuldig experimenteren met het creatieve proces en slaap, kan ik concluderen dat het je kansen op nieuwe inzichten en oplossingen alleen maar verkleint. Ook remt het je innerlijke kracht en rust om gerichte beslissingen te nemen en hierbij te blijven. De creatieve nachtbraker is een illusie.

    Voor ‘Hypnografica’ deden we twee experimenten met slaaptekort en vrije associatie. Je kent het wel: het gevoel dat je de derde dag op een festival bent, je hebt nauwelijks 3 uurtjes geslapen en loopt als een zombie rond. Alles komt keihard binnen, maar je kunt het niet verwerken. Je zintuigen lijken geen onderscheid meer te kunnen maken tussen wat essentieel en onbelangrijk is.Twee ruimtes zijn ingericht met installaties die precies hier over gaan, zodat u het ook zelf kunt ervaren.

    Zelf experimenteer ik al geruime tijd met slaaptekort tijdens het eenvoudige tekenproces. Als zelfverklaarde nachtbraker en man van de onregelmatige uren vond ik het altijd spannend om ‘s avonds door te halen, liefst tot in de vroege uurtjes knallen om een deadline te halen. Maar teken je bijvoorbeeld een portret met slaaptekort, dan is het niet alleen een kwestie van wilskracht en focus. Nee: je hebt moeite hoofd- van bijzaken te onderscheiden, individuele stappen te zetten en deze in te passen in een groot geheel. Detail en totaal lijken op zo’n moment voor je hersenen even belangrijk, en je ‘voelt’ de persoon ook niet. De emotie verdwijnt omdat je jezelf beschermt tegen alle input. Het is een worsteling, die niet leidt tot waanzinnige nieuwe inzichten, maar tot stress en ontevredenheid. Resultaat: je hebt geen idee wanneer het portret ècht af is, wat je brein alleen maar meer opwinding geeft.

    Een eenvoudige taak als potlood (of penseel) van punt A naar punt B te laten bewegen (de kern van tekenen en ‘saccades’ die ons besluitproces vormen) lijkt een berg. Oorzaak hiervan is mede de Amygdala, het gedeelte van de hersenen dat onze stress-reactie (in de volksmond: ‘fight or flight’) beheerst. Ze koppelt informatie van de zintuigen aan emotionele reacties. Maar tijdens slaaptekort raken deze twee stukjes van de hersenen overwerkt. Emotionele waardering van situaties is dan niet of nauwelijks meer mogelijk, en besluiten nemen ten aanzien van bijvoorbeeld creatief werk (met in het achterhoofd besluiten uit het verleden) is nagenoeg onmogelijk. Alles gebeurt in het moment, onder druk, als een soort knee-jerk reactie.

    Tot zover de biologieles. Voor ‘Hypnografica’ onderzocht ik niet alleen de beelden uit mijn dromen, maar ging ik ook op zoek naar wetenschappelijke input. Want wellicht kan ik het proces van de creatieveling beter begrijpen als de invloed van slaap op het besluitvormingsproces duidelijk is. Ik bemerk zelf een groot verschil tussen de werken die ontstaan uit een heldere focus en rust, en de werken die ontstaan in een situatie van slaaptekort en deadlines. Als jarenlange nachtbraker, kunstenaar en muzikant (late nachten met bands) weet ik als geen ander wat het effect is van die staat. En helemaal nasty is het als je je dan ook realiseert dat je brein in zo’n situatie tevens niet meer de capaciteit heeft om slaap de prioriteit te geven… een vicieuze cirkel is geboren.

    Dus mijn (cllichématige) tip: als je ambities hebt en interessant werk wilt leveren. Zorg dan dat je dit vanuit een gefocuste, uitgeruste staat doet. En niet vanuit vele slapeloze nachten. En mocht het overdag echt even te veel worden, doe dan gewoon een dutje

    ‘Hypnografica’ opent zaterdag 17 maart in Galerij POST te Kerkrade (nabij Continuum en Cube). De expositie is een combinatie van het werk van jonge kunstenaars Carole Meijers, Eddy Thonon en Lars Ickenroth die alle drie een fascinatie voor slaap en het onderbewuste hebben.

    Meld je aan voor de opening van Hypnografica.

    Volg het dagelijkse Droomdagboek op Instagram.

    + Read more…

    Hypnografica Blog #3: Blind Dromen

    March 7, 2018 | Posted By: | Uncategorized |

    Dromen blinde mensen ook? Het lijkt een banale vraag. Maar als je er goed over nadenkt: ons ‘beeld’ van dromen is precies dat, een visuele waarneming, vaak ondersteund door geluid. Het is dan ook interessant om je af te vragen in hoeverre onze zintuigen onze manier van dromen bepalen. In de aanloop naar onze expositie stelde ik me precies die vraag.

    Het afgelopen jaar mocht ik Roger Schepers (beter bekend als ‘de dj van RTV Parkstad’) interviewen. Het interview, dat overigens meer een open gesprek werd, kwam voort uit een moment op de radio waar hij met mij over mijn werk sprak. Roger’s visuele beperking maakt dat hij de wereld op een andere manier ervaart. Althans, met die aanname ging ik ons gesprek in. We spraken over kunst, maar ook over dromen en over hoe je mensen en je omgeving waar kunt nemen. Uit Douwe Draaisma’s boek ‘De Dromenwever’ ontdekte ik dat er een soort leeftijdsgrens is bij blindheid of visuele beperkingen: mensen die vóór hun zevende levensjaar blind zijn dromen daarna overwegend zonder beelden. Maar daarna heeft het blijkbaar een blijvend effect op de manier waarop je ervaringen en je omgeving beleefd en herinnerd.

    Wat mij bijzonder interesseerde was de manier waarop Roger omschreef mensen waar te nemen. Hij sprak over een soort ‘gevoel’. Een combinatie van zintuigen: geur, tast, geluid en meer, die samen een persoon of object omgeven en waarneembaar maken. In feite is dat ook wat je probeert te schilderen: het gevoel, de ervaring die bepaalde personen of momenten voortbrengen. Geen exacte plaatjes. Ik had er zelf nog nooit zo over nagedacht, aangezien schilderen toch vooral een visuele bezigheid is. De traditionele droomduiding (Jung, Freud, etc.) gaat ook heel erg uit van beelden. Maar het onderzoek naar dromen toont aan dat er veel meer is. Sterker nog, er zijn langlopende onderzoeken die trachten te inventariseren hoe veel, hoe vaak en waarover mensen dromen. De geuren, kleuren en geluiden die we dromen vormen patronen. Ze lijken zelfs cultureel bepaald en verbinden zich aan specifieke bevolkingsgroepen, gebieden en zelfs geslacht.

    Maar hoe beschrijf je een schilderij aan iemand die blind of slechtziend is? Je komt tot de ontdekking dat de visuele taal vaak erg gaat over het creëren van een gevoel. Kijk bijvoorbeeld naar de geweldige Doig in het Bonnefantenmuseum. Als ik deze feitelijk zou beschrijven zien we een kind/figuur in een boom, tussen de takken. Eventueel kun je nog het kleurenspectrum aangeven, de stemming. Maar dat brengt de visuele taal nog niet tot leven voor iemand die het niet kan waarnemen. De ervaring is eenvoudigweg heel anders, en het maakt schilder- en tekenkunst an sich ineens heel eenvoudig. Een eye-opener als je vooral tot de complexiteit van dit medium aangetrokken bent, tot die ‘extra laag’.

    In Hypnografica is er onder andere plek voor een tweetal kamers met totaalervaringen. Veel details zal ik nog niet delen. Maar het gaat om de beleving tussen slapen en waken in en de beleving van een universum dat overdag onzichtbaar is, maar zich ’s nachts openbaart.

    Nieuwsgierig? Zeker even komen kijken! Zaterdag 17 maart openen we de deuren bij Galerij POST Kerkade. ‘Hypnografica’: een expositie over dromen, slaap en het onderbewuste. Kunstenaars Carole Meijers, Eddy Thonon en Lars Ickenroth creëerden het werk speciaal voor deze expositie, geïnspireerd door een gedeelde fascinatie voor slaap.

    Bezoek het Hypnografica evenement: https://www.facebook.com/events/2068932666651523/
    Lees het blog terug op mijn pagina: http://www.larsickenroth.com/#/?p=762
    Volg mijn dagelijkse droomtekeningen: http://www.instagram.com/larsickenroth

    + Read more…

    Hypnografica Blog#2: Heerlen, Stad zonder Dromen

    March 2, 2018 | Posted By: | Uncategorized |

    Provocatief, ik weet het. Maar het is een reële vraag: wat gebeurt er als een stad of persoon ophoudt te dromen? De dood van het ego (de identiteit die de stad rond zichzelf geconstrueerd had) betekent teruggeworpen worden naar nul, en dan zijn er twee dingen mogelijk: krachtig herrijzen of blijven steken in nostalgie. 

    We spreken over dromen in positieve en negatieve connotatie: aan de ene kant kan het een visie zijn, een beeld van wat in de nabije toekomst mogelijk is (‘I have a dream’), maar het kan ook nostalgie betekenen, weemoed naar tijden die niet terug zullen keren. Keer op keer de ‘mooie’ momenten herkauwen en in het proces ook nog wat oppoetsen om ze mooier te maken. Rumineren noemen ze dat, in je hoofd zitten en je zintuigen vergeten.

    Jung noemt het ook wel de dood van het ego: het moment waarop het individu (ik pas het even toe op onze stad) na een periode van opleving en voorspoed keihard wordt teruggeworpen op zichzelf. Het ego sterft (dramatisch), en het kale ‘ik’ blijft over. De meest fundamentele vorm: ik ben een stad, een ding, een verzameling inwoners. Zelfs de gedeelde historie speelt dan geen fundamentele rol meer, want ze is (op dat moment) geen voedingsbodem voor de toekomst.  

    Op zo’n moment kunnen twee dingen gebeuren: je kunt blijven steken in nostalgie en krampachtig vast proberen grijpen aan wat is geweest in de hoop dit terug te halen (tip van Jung: no bueno), of je kunt herrijzen als een fenix uit de as: leren van de fouten uit het verleden en daardoor een hele nieuwe kracht in jezelf ontketenen. Het is dat moment waarop dromen ook weer mogelijk wordt: niet het nostalgische dromen, maar het dromen van doelen, van mogelijkheden, en van je lot in eigen hand nemen. 

    Al sinds mijn jonge jaren (en ik ben er ‘pas’ dertig) heb ik onze stad zien veranderen. Ik heb ook mijn verhouding tot de stad zien veranderen. Ja, gaandeweg ben ik betrokken geraakt. Maar wil dat zeggen dat ik ook droom voor onze stad? Ik weet het niet. Met momenten zie ik ons krampachtig nostalgisch teruggrijpen, andere momenten zie je wat mogelijk is met de juiste pioniersmentaliteit. (lees De Antistad van Maurice bijvoorbeeld). Wil dat zeggen dat we al een concrete droom hebben van wat onze stad zou kunnen zijn? Mwah. Maar flitsen zijn er wel. En dat is goed. Heel goed. 

    Het is natuurlijk tekenend dat een gebouw genaamd het ‘Maankwartier’ en een mural van een herrijzende Fenix de droom in onze stad terugbrengen. En ik zal niet liegen: ik ben een grote voorstander. Want pragmatisch problemen oplossen is niet dromen, het is niet grijpen boven je huidige niveau, trachten vooruit te komen. En dat is denk ik ook wat onze stad zo lang geplaagd heeft: de in-het-moment dealen met een beslissing, en uit een defensieve houding komen tot de minst risicovolle oplossing. Dat is situationeel management, niet visie.

    Als je als kunstenaar zo aan het werk zou gaan, kwam er niets van terecht. Het zou een visieloos, oninspirerend plaatje worden. En daarom is experiment nodig, momenten van visie en ingeving die niet komen vanuit nostalgie of kil management, maar vanuit een positief beeld van wat Heerlen zou kunnen worden. Die kracht kunnen we alleen vinden door te accepteren wat we zijn, te leren van een paar cruciale fouten en weer te beginnen bouwen. 

    En met het opbouwen van die interne zekerheid, droom je eerst al eens van de volgende dag en dan steeds verder… 

    Hypnografica opent 17 maart in Galerij Post te kerkrade. Het is een totaalervaring van dromen en experimenten met slaap door kunstenaars Carole Meijers, Eddy Thonon en Lars Ickenroth. 

    + Read more…

    Hypnografica Blog #1

    February 28, 2018 | Posted By: | Articles Blog |

    Yes, we zijn er bijna! Over een week is Hypnografica af en geïnstalleerd in Galerij POST-Kerkrade. We beginnen dit weekend met het plaatsen van de eerste werken. Op zaterdagmiddag 17 maart zal de expositie dan ècht openen, met een toepasselijk feestje natuurlijk. (persbericht en uitnodiging volgen). Nu we echter toch midden in het ontstaansproces zitten, geven we meteen een kijkje in de keuken. Daarom in de komende twee weken een aantal blogs over Hypnografica, foto’s van het proces en uitleg over waar we nu eigenlijk mee bezig zijn.

    Een kleine intro: wat is ‘Hypnografica’ nu eigenlijk?

    De afgelopen drie maanden hebben we hard gewerkt om het oorspronkelijke idee achter ‘Hypnografica’ werkelijkheid te laten worden. Het doel: een totaalervaring van slaap, dromen en het onderbewuste bieden voor iedereen. Dat concept zat al een tijdje in mijn hoofd, en blijkbaar ook in dat van Eddy Thonon en Carole Meijers. Ongeveer een jaar geleden kreeg het tijdens een toevallige ontmoeting bij SCHUNCK ineens vaste vorm. ‘Hey, jij hebt iets met slaap, ik ook. Interessant… daar moeten we iets mee!’ Emily van POST-Kerkrade was meteen enthousiast toen Eddy haar benaderde met ons idee.

    Nu moet je weten dat voor Carole (Meijers), Eddy (Thonon) en mijzelf slaap, dromen en het onderbewuste een belangrijke inspiratie zijn voor de kunst die we maken. We zijn alle drie bezig het thema op onze eigen manier te onderzoeken. Dat kan in fotografie, in figuratieve of abstracte beelden, in tekeningen, tekst, lino-snedes, sculpturen of zelfs ouderwets ‘lezen’. We besloten onze krachten te bundelen en te pogen een bijzondere ervaring te creëren die onze avonturen in het schemerland zichtbaar en voelbaar maken voor iedereen. ‘De wereld achter onze wereld’ krijgt heel even vaste vorm in Galerij POST. Althans, dat is de ambitie…

    Op dit moment komt dat allemaal samen – al onze krabbels, al onze plannen – en langzaam ontstaat wat Eddy tijdens onze sessies ‘Hypnografica’ doopte, aangezien het over het tastbaar maken van deze andere werkelijkheid gaat. Een spannend proces, met vallen en opstaan… Het is daarmee een heel persoonlijk project geworden, iets dat voor mijzelf ooit begon met het bijhouden van dagboeken toen ik niet meer naar bed durfde. Een dagelijks ritueel in het optekenen van de laatste droombeelden heeft daar erg bij geholpen, beelden die ik later gebruik voor de grotere werken.

    Anyway…

    Tot zover deze eerste post. Wil je meer weten? Dan zeker deze pagina even in de gaten houden (je kunt je zelfs even abonneren). Deze week beginnen we een evenementen-pagina op Facebook die je tevens kunt volgen. Ondertussen zullen meer blogs verschijnen en natuurlijk dagelijkse instagram-bijdragen met nieuwe schetsen. De opbouw van de expositie zullen we delen.

    Rest mij nog te vermelden dat mijn werken in ieder geval ook te koop zullen zijn voor de liefhebber ;)

    Nieuwsgierig? Hypnografica opent zaterdag de 17 maart bij Galerij POST in Kerkrade. (3 min van het station). Voor nu gaan we nog even hard verder, want er is nog een hoop werk aan de winkel!

    + Read more…

    Havik

    January 3, 2018 | Posted By: | Articles Blog |

    Havik

    Het ontdekken van nieuwe kunst is heerlijk. Minutenlang staren naar een werk.  Hartstochtelijk kun je haten of juist liefhebben. Fantaseren bij de voorstelling of juist passief observeren en tot je laten komen. Een kunstenaar die het potentieel belichaamt, het uiterste van deze obsessie, is het mooiste dat je kunt tegen komen. Hij of zij bevestigd je interesse, je beleving, je wereldbeeld. Maar af en toe zijn er ook kunstenaars die je haren recht overeind zetten. Nagels op een krijtbord en een warm bad tegelijk. Confronterend, en dan is het menens.

    Lucian Freud deed dat voor mij. Zijn haast dierlijke verschijning laat niets aan de verbeelding over: een havik. Voortdurend turend, schichtig , doelgericht en met intens karakter nam hij de wereld in zich op. Welbespraakt maar ook instinctief, dierlijk, speels, een observeerder met eigen motieven. De weinige beelden van zijn schilderproces leggen dit eloquente roofdier vast. Hij bestudeert, bevoelt en schat in, precies als een havik zou doen. Zijn werk is dan ook vol, intens, zwaar, als elegant gedeponeerd vlees op schilderslinnen. Elk schilderij een stukje van zijn eigenwijze leven.

    In zijn jeugd al voelde Freud zich meer aangetrokken tot dieren. Hij schilderde de paarden in de stal waar hij heen vluchtte. Op latere leeftijd zou hij altijd een trouwe Whippet hebben. (Freud was fervent gokker). De hond Eli staat op meerdere werken afgebeeld, net als assistent David Dawson die alles in en om zijn leven regelde. In het algemeen was Freud er tegen om één specifiek subject meerdere malen te schilderen, enkele uitzonderingen daargelaten. Tekenend was de vriendschap die Freud lang had met die andere wonderbaarlijke schilder: Francis Bacon. De verhalen zijn legendarisch. Beiden heren hadden een – op zijn zachtst gezegd – sterk temperament. Beiden schilderden als bezeten alchemisten: vlees creërend uit olieverf.

    Als kunstenaar ben je voortdurend op zoek naar broodkruimels. Naar nieuwe ideeën, nieuwe stappen waarmee je in je eigen werk aan de slag kunt. Lucian was meteen raak. Nieuwe ideeën te over. Maar hij confronteerde me ook hardhandig met de gedachte dat kunst – boven concept, kennis en techniek – vooral ook gaat over temperament. Over gedrevenheid. Een bijna irrationele, hartstochtelijke verhouding met creëren, met de wereld in duwen. Die koppigheid, levenskracht en drift verdwijnt zodra je kunst vanuit het intellect leert benaderen, het leert afwegen. Het is een beroepsdefect: wanneer iets ècht een indruk maakt wil je weten waarom dit zo is. Dat is niet altijd bereikbaar zonder je als een Filistijn te gedragen, de tovenaar achter het gordijn uit te halen.

    Ik probeerde Freud tevergeefs op die manier te begrijpen, als een optelsom van rationele delen, als een ‘schilder’, een opsomming van maniërisme, trucjes, technieken, benaderingswijzen. Het werkte voor geen meter, ik kwam vast te zitten. Heel vast. En dan weet je: ik ben iets op het spoor. De esthetiek van Freud trok me altijd al, maar het inhoudelijke kwam later pas.

    Het was Wim Albrink die mij voor het eerst serieus in contact bracht met mensen als Freud, Sam Dillemans, Käthe Kollwitz, Sam Drukker. Natuurlijk, Schiele had ik al vaker bekeken, maar op dat moment was ik nog steeds erg bezig met zijn tijdgenoot Klimt. Niet vanwege zijn esthetiek, maar vanwege zijn invloed. Hij was een natuurkracht, maar niet op de wijze dat Freud of Bacon dit waren. Klimt was een heerser, een regent, een man van statuur die bewondering eiste. De andere twee waren rebellen, rock’nrollers op geheel eigen wijze. Een no-bullshit mentaliteit, zelfs ten koste van hun omgeving. Ik zag niets in die benadering: ik ging even beter leren schilderen, althans zo dacht ik.

    De theorie van schilderen is geen rocket-science. En na menigeen uurtje oefenen gaat het nog makkelijker. Maar dan wordt het menens. Want wat doe je als je docent plots begint over onderbuikgevoel, over instinct, over karakter? Waar zit dat? Hoe kan ik daarbij? Het is niet benaderbaar vanuit intellect. Het heeft geen aan- en uitknopje. Je kunt het niet aan elkaar uitleggen buiten het te benoemen.

    Ik voelde me alsof ik plots begon na te denken bij het fietsen: rechtertrapper, linkertrapper, rechtertrapper… een zinloze oefening, het werkt niet. Het werk op die manier benaderen blijft aan het oppervlak, het dringt niet tot de essentie. Het maakt er een wiskundige oefening van. Terwijl één plus één zelfs in de meest matige kunst nog steeds 6 of meer behoort te zijn. En dat is het moment waarop karakter in het spel komt.

    Freud zelf was – met uitzondering van zijn laatste jaren – wars van media. Hij liet zich weinig fotograferen, sprak zelden in het openbaar en schreef of publiceerde nog minder. Zijn vele kinderen bij vele maîtressen werden door de assistent zorgvuldig uit elkaar gehouden. En de weinige teksten die er zijn stammen met name uit zijn beginperiode, toen hij ook zelf nog zoekende was. Het heel compacte artikeltje ‘Some Thoughts On Painting’ uit 1954 is daarom buitengewoon interessant. Een jonge Freud schrijft daarin: ‘The aura given out by a person or object is as much a part of them as their flesh. The effect that they make in space is as bound up with them as might be their colour or smell. (…) It is through observation and perception of the atmosphere that he can register the feeling that he wishes his painting to give out.’  [1]

    Geen meten dus, geen vergelijken. Maar helemaal op het instinct, op het gevoel. Het vastleggen van een ontastbare kwaliteit, als waargenomen door de kunstenaar. Ja, het klinkt esoterisch, en misschien is het dat ook wel een beetje. Maar de dierlijkheid, de ‘in het moment’-attitude van de kunstenaar en de intense blikken spreken uit het werk. En af en toe denk ik dan even aan die havik, aan die intens blauwe, wijd-open gesperde ogen achter de enorme schildersezel die het prooidier zorgvuldig bestuderen, om het stukje voor stukje op het doek te plaatsen.

     

    Bedankt Gregor Wintgens voor ‘Breakfast with Lucian[2]
    & bedankt Wim Albrink voor al die te gekke lessen

    [1] L. Freud – “Some Thoughts On Painting,” Encounter III, no. 1 July 1954: p23-24.

    [2] G. Greig – “Breakfast With Lucian.”, Farrar, Straus and Giroux, New York.

    + Read more…
/